Pratik Pramod Dhokte

🚩 सावित्री नदीच्या तीरावरील टेहळणीचा पहारेकरी – दासगाव किल्ला (दौलतगड)! 🌊⛰️
रायगड जिल्ह्यातील महाडजवळ वसलेला ‘दौलतगड’ म्हणजेच ‘दासगावचा किल्ला’ हा इतिहासातील जलमार्ग आणि व्यापारावर लक्ष ठेवणारा एक दुर्लक्षित पण अतिशय महत्त्वाचा पहारेकरी आहे.
व्यापारी जलमार्गाचे रक्षण: प्राचीन व मध्ययुगीन काळात सावित्री नदीतून महाडच्या बंदरापर्यंत मोठी व्यापारी जहाजे येत असत. या जलमार्गावर करवसुली आणि संरक्षणासाठी या टेकडीवर गढी/किल्ला उभारण्यात आला.
​शिवकाळ व पेशवेकाळ: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात जलदुर्ग आणि खाडीवरील चौक्या मजबूत करताना दासगावच्या मोक्याच्या जागेचा टेहळणीसाठी वापर झाला. पुढे पेशवेकाळातही या ठाण्याला लष्करी महत्त्व होते.
​ब्रिटिश सत्ता: १८१८ च्या मराठा-इंग्रज युद्धात इंग्रजांनी हा किल्ला ताब्यात घेतला. सावित्री नदीच्या मार्गावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी ब्रिटिशांनी येथे छावणी आणि वखार उभारली होती.
​सामरिक व भौगोलिक स्थान: हा किल्ला फार उंच नसला, तरी सावित्री नदीचे विस्तीर्ण पात्र आणि महाडकडे जाणाऱ्या जलमार्गावर ३६० अंशात नजर ठेवण्यासाठी याचे स्थान अत्यंत मोक्याचे होते.
​व्यापारी बंदराची नाकेबंदी: महाड हे तत्कालीन कोकणातील मुख्य व्यापारी केंद्र असल्याने दासगावच्या परवानगीशिवाय आत जहाजे जाणे अशक्य होते
​ढासळलेली तटबंदी व बुरुज: काळाच्या ओघात पडझड झालेली पण आजही इतिहासाची साक्ष देणारी तटबंदी आणि बुरुजांचे अवशेष.
​पाण्याची टाकी: गडावर खडकात कोरलेली जुनी पाण्याची टाकी.
​सावित्री नदीचा विहंगम देखावा: माथ्यावरून दिसणारा सावित्री नदीचा विस्तीर्ण प्रवाह आणि आजूबाजूचा निसर्गरम्य कोकण परिसर.

#सह्याद्री #mahad #dasgaonfort #shivajimaharaj
#maratha