Instagram story viewer> @filoprogr> Posts

فلسفه و تاریخ علم

@filoprogr

158

followers

125

following

علم | فلسفه | تاریخ اندیشه

POSTS STORIES REELS TAGGED

آزمایش فکری «مغز در خمره» را هیلاری پاتنم، فیلسوف ذهن و زبان، مطرح کرد. فرض کنید مغز شما از بدن جدا شده و در خمره‌ای پر از مایع قرار دارد، و رایانه‌ای سیگنال‌هایی به آن می‌فرستد که تجربه‌های زندگی عادی را برایش می‌سازد. آیا راهی برای فهمیدن این‌که در چنین وضعی نیستیم وجود دارد؟

پاتنم در پاسخ به این پرسش استدلالی آورد که معنای واژه‌ها به رابطه‌ی آن‌ها با جهان بستگی دارد. به همین دلیل، کسی که در خمره است و می‌گوید «من در خمره‌ام»، در واقع جمله‌ای کاذب می‌گوید و نمی‌تواند چنین ادعایی کند. آیا این استدلال شکاکیت را کنار می‌گذارد، یا فقط یکی از شکل‌های آن را به چالش می‌کشد؟ by @filoprogr

18

16

2 days ago

آیا فناوری فقط به نیازهای انسان پاسخ می‌دهد، یا شیوه زندگی او را نیز دگرگون می‌کند؟

از اختراع ترانزیستور تا تولید رادیوهای قابل‌حمل سونی، مسیری طی شد که در آن دانش علمی با مهندسی، طراحی و نوآوری پیوند خورد.

اما تحول فناوری به ساخت ابزارهای جدید محدود نمی‌شود.

در سال ۱۹۷۹، واکمن سونی تجربه شنیدن موسیقی را دگرگون کرد و به گسترش موسیقی شخصی و قابل‌حمل در زندگی روزمره کمک کرد.

در فلسفه فناوری، این پدیده را می‌توان با مفهوم میانجی‌گری فناوری (Technological Mediation) توضیح داد؛ یعنی فناوری نه‌تنها امکانات تازه‌ای فراهم می‌کند، بلکه می‌تواند بر ادراک، رفتار و رابطه انسان با جهان نیز تأثیر بگذارد.

علم به شناخت جهان کمک می‌کند، مهندسی امکان تغییر آن را فراهم می‌سازد و فناوری می‌تواند شیوه زیستن ما را بازآفرینی کند.

اما پرسش همچنان باقی است:

آیا انسان فناوری را شکل می‌دهد، یا فناوری نیز انسان را؟ by @filoprogr

16

14

4 days ago

قیچی‌های مولکولی و آینده تکامل انسان؛ مرز میان درمان و دستکاری کجاست؟

فناوری CRISPR امکان برش و بازنویسی کدهای حیات (DNA) را با دقتی بی‌سابقه فراهم کرده است. اما این قدرت شگرف، علم را وارد یکی از پیچیده‌ترین مناقشات فلسفه اخلاق کرده است.

در اخلاق زیستی (Bioethics)، مرز پررنگی میان ویرایش «سلول‌های بدنی» (که صرفاً فرد بیمار را درمان می‌کند) و ویرایش «سلول‌های زایشی» (که تغییرات را به‌طور ماندگار به نسل‌های آینده انتقال می‌دهد) وجود دارد. تولد اولین نوزادان ویرایش‌شده در سال ۲۰۱۸، زنگ خطری بود که نشان داد سرعت پیشرفت تکنولوژی، بسیار سریع‌تر از تدوین قوانین اخلاقیِ جوامع است.

همان‌طور که در اسلایدها بررسی کردیم، گذار از «درمان» به «ارتقای انسان» (Human Enhancement)، ما را با بحران‌هایی جدی روبه‌رو می‌کند؛ از بی‌عدالتی در دسترسی به این فناوری گران‌قیمت تا خطر بازتولید مفهوم تاریک «به‌نژادی» (Eugenics) در کالبدی مدرن.

علم به ما می‌گوید چگونه می‌توانیم ژنوم را تغییر دهیم، اما علم به‌تنهایی نمی‌تواند بگوید که آیا مجازیم چنین کنیم یا خیر. این تصمیم، نیازمند یک گفتمان گسترده فلسفی، حقوقی و اجتماعی است.

👇 شما چه فکر می‌کنید؟
آیا علم باید بدون محدودیت‌های بازدارنده به مسیر توسعه خود ادامه دهد، یا نیازمند وضع قوانین سخت‌گیرانه اخلاقی برای ویرایش ژنوم انسان هستیم؟ by @filoprogr

17

12

8 days ago

آیا پیش‌بینی، دانش است؟

الگوریتم‌ها در زیست‌شناسی هم پیش‌بینی می‌کنند: کدام guide RNA بهتر عمل می‌کند و کجا ممکن است off-target رخ دهد. ولی فلسفهٔ علم می‌پرسد: پیش‌بینیِ خوب چه زمانی به دانش تبدیل می‌شود؟

🔹 همهٔ مدل‌ها ساده‌سازی‌اند؛ پرسش این است که چه چیزی حذف شده.
🔹 اعتبار مدل را باید برای هدفی معین سنجید.
🔹 مدل‌های پیچیده گاهی کدرند: پیش‌بینی می‌کنند، اما نمی‌دانیم چرا.
🔹 آزمایش هم بی‌فرض نیست؛ داور مهمی است، ولی نه بی‌نقص.

کدام شرط به نظر شما مهم‌تر است؟ در کامنت بنویسید 👇

📚 منابع
• Box, G. E. P. & Draper, N. R. (1987). Empirical Model-Building and Response Surfaces. Wiley, p. 424.
• Parker, W. S. (2020). Model Evaluation: An Adequacy-for-Purpose View. Philosophy of Science, 87(3), 457–477. doi:10.1086/708691
• Humphreys, P. (2004). Extending Ourselves: Computational Science, Empiricism, and Scientific Method. Oxford University Press.
• Hanson, N. R. (1958). Patterns of Discovery: An Inquiry into the Conceptual Foundations of Science. Cambridge University Press. by @filoprogr

26

15

14 days ago

با پیشرفت هوش مصنوعی، بخشی از فعالیت‌هایی که معمولاً «فکری» می‌نامیم، اکنون می‌توانند توسط سامانه‌های هوش مصنوعی انجام شوند؛ از تحلیل اطلاعات و تشخیص الگو گرفته تا تولید کد، حل برخی مسائل و پیشنهاد راه‌حل.

اما یک پرسش فلسفی مهم باقی می‌ماند:

آیا انجام محاسبات و حل مسئله، به‌تنهایی برای تعریف «عقلانیت» کافی است؟

عقلانیت انسانی فقط به توانایی رسیدن به یک پاسخ محدود نمی‌شود. مفاهیمی مانند تفسیر، معنا، ارزش‌گذاری، داوری و مسئولیت نیز در بحث درباره عقلانیت مطرح‌اند.

از این منظر، مسئله فقط این نیست که هوش مصنوعی چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؛ بلکه این است که با گسترش توانایی‌های آن، تعریف ما از تفکر و عقلانیت انسانی چه تغییری خواهد کرد؟

این پرسش در مرز میان فلسفه ذهن، فلسفه علم و فلسفه فناوری قرار می‌گیرد و هنوز پاسخ قطعی و مورد توافقی برای آن وجود ندارد.

به نظر شما، اگر هوش مصنوعی بتواند بسیاری از فعالیت‌های فکری را انجام دهد، مهم‌ترین ویژگی عقلانیت انسانی چه خواهد بود؟ by @filoprogr

21

15

19 days ago

فلوجیستون؛ وقتی یک نظریه‌ی غلط، می‌تواند خوب کار کند.

برای دهه‌ها، فلوجیستون چارچوبی قانع‌کننده برای توضیح احتراق بود. اما افزایش جرم فلزها هنگام سوختن، مسئله‌ای ایجاد کرد که این چارچوب به‌سختی می‌توانست توضیح دهد.

با آزمایش‌های کمی لاووازیه و شکل‌گیری شیمی جدید، توضیح دیگری بر اساس نقش اکسیژن جایگزین شد.

اما از نگاه فلسفه‌ی علم، نکته‌ی مهم‌تر اینجاست:

کارآمدی یک نظریه، به‌تنهایی دلیل کافی برای درست بودن آن نیست.

علم فقط با پیدا کردن نظریه‌های جدید پیش نمی‌رود؛ گاهی باید بفهمیم چه زمانی شواهد، مفاهیم و روش‌های موجود دیگر برای توضیح جهان کافی نیستند.

فلوجیستون به ما یادآوری می‌کند که مرز میان
«نظریه‌ای که خوب توضیح می‌دهد»
و
«نظریه‌ای که واقعاً درست است»
به این سادگی نیست.

به نظرتان چه زمانی باید از یک نظریه‌ی موفق دست بکشیم؟ by @filoprogr

22

15

22 days ago

توماس کوهن؛ ساختار انقلاب‌های علمی

از نگاه توماس کوهن، علم همیشه به‌صورت خطی و با انباشته‌شدن تدریجی دانش پیش نمی‌رود. علم معمولاً در چارچوب یک پارادایم به فعالیت عادی خود ادامه می‌دهد، اما با ظهور ناهنجاری‌هایی که با این چارچوب سازگار نیستند، ممکن است بحران شکل بگیرد. در چنین شرایطی، یک پارادایم رقیب می‌تواند ظهور کند و با تغییر در مفاهیم، پرسش‌ها و روش‌های علمی، زمینه‌ساز یک انقلاب علمی شود. پس از پذیرش پارادایم جدید، دوره‌ای تازه از علم عادی آغاز می‌شود.

بنابراین، تحول علم از دیدگاه کوهن صرفاً یک مسیر خطی و انباشتی نیست؛ بلکه گاهی با تغییر بنیادین در چارچوبی که دانشمندان برای فهم و بررسی جهان به کار می‌برند همراه است.

📚 ساختار انقلاب‌های علمی — توماس کوهن، ۱۹۶۲ by @filoprogr

23

13

a month ago

🔬 دانشمند بودن فقط جواب درست دادن نیست؛ سؤال درست پرسیدن است!

📚 تاریخ علم نشان می‌دهد دانش چگونه تغییر کرده است.
🧠 فلسفهٔ علم یاد می‌دهد چرا و تا چه حد باید به یک ادعا اعتماد کنیم.

از پوپر تا کوهن، یک درس مهم: علم با پرسش‌های بهتر پیشرفت می‌کند.

💡 حالا شما بگویید: اگر فقط یک سؤال می‌توانستید از هر ادعای علمی بپرسید، چه می‌پرسید؟

👇 پاسخ‌تان را در کامنت بنویسید و این پست را برای یک دانشمند، دانشجو یا پژوهشگر بفرستید. by @filoprogr

20

11

a month ago

by @filoprogr

21

7

a month ago

by @filoprogr

28

12

a month ago

by @filoprogr

23

3

a month ago

by @filoprogr

18

2

2 months ago