به‌ سوی‌ آب‌های‌ آزاد

.
از حیث چگونگی اجرای این تصویر و درواقع ویترین زبانیِ کار، توجهتان را به فعلی که شاعر به کار برده است، جلب می‌کنم: تعلیم کرده‌ام.
انتخاب فعل در شعر اهمیت به‌سزایی دارد و گاه می‌تواند مرکز ثقل آشنایی‌زدایی در یک سطر باشد و بارِ اتفاق‌دار شدنِ آن سطر را به دوش بکشد.
طبق بحث‌های مشهور «لیکاف» در مورد «استعاره‌های مفهومی» می‌توانیم دریابیم که افعال حتی به شکل مستقل و خارج از بافت متن هم، از نظر پتانسیل تصویری باهم متفاوت‌اند و نوع انتخاب فعل می‌تواند به غنای تصویری شعر کمک کند. در این متن ارتباطِ فعلِ انتخابی با مفعولی غیرمنتظره (چاه) به اصطلاح بلاغت سنتی، آرایه‌ی «تشخیص» را ایجاد کرده است که البته در زبان‌شناسی مدرن آن را نه مستقل که درواقع زیرمجموعه‌ای از همان «استعاره‌های مفهومی» می‌دانند. در نهایت خرق عادتی که در انتخاب این فعل صورت گرفته است باعث شده چاه در این شعر از پدیده‌ای عمومی فاصله بگیرد و تبدیل شود به چاهی اختصاصی که مخلوق شاعر است. درواقع شاعر در تصویر سطر دست به نه بازنمایی که بازآفرینی پدیده‌ی چاه زده است.
از حیث آن‌چه در سطح معنا رخ می‌دهد، این شعر تلنگری‌ست به ذهنِ فایده‌گرا/نتیجه‌گرای انسان. در یک قرار ملاقات نخستین (به قول امروزی‌ها "دیت") شما به دنبال نتیجه هستید. به دنبال شکل گرفتن رابطه. اما خود آن ملاقات چه؟ آیا زیبایی‌های خود را ندارد؟
چاه در منطق روزانه حفر می‌شود تا به آب برسد. نتیجه (آب) است که به فرایند حفر چاه معنا می‌بخشد. اینجا اما شاعر این نظم را دگرگون می‌کند و مطابق با رفتاری اصیل در شعر، دست به آشنایی‌زدایی می‌زند. چاه او تعلیم داده شده است تا تاریکی را به نمایش بگذارد. از مفهوم تاریکی که بار معنایی منفی دارد آشنایی‌زدایی به عمل آمده است و اینجا به مانند یک غایت نقش‌آفرینی می‌کند. حاصل این آشنایی‌زدایی نگاهِ دوباره‌ی مخاطب است به مفهومِ تاریکی؛ او از خود می‌پرسد: تاریکی چرا و چگونه می‌تواند زیبا باشد؟ پاسخ‌های متعددی ممکن است به ذهنش متبادر شوند مثلا اینکه: تاریکی زیباست چون نگاه ما را از بیرون به درون معطوف می‌کند. همین فرایند شکل‌گیری پرسش و پاسخ ذهنی به این معناست که این شعر در تعمیق نگاه او قدمی برداشته است. کار شعر همین است.
.
.
#به_سوی_آبهای_آزاد
#علیرضا_قاسمیان_خمسه