Instagram story viewer> @to.open.waters> Posts

به‌ سوی‌ آب‌های‌ آزاد

@to.open.waters

207

followers

4

following

کارگاه شعر به سوی آب‌های آزاد
از ۱۳۹۵ تا امروز
.
علی‌رضا قاسمیان خمسه
.
@alirezaqasemiankhamseh
@vamshaeran

POSTS STORIES REELS

.
#آن_کارسون
ترجمه: سعید جهان‌پولاد
.
#به_سوی_آبهای_آزاد by @to.open.waters

.
سپاسگزارم از جناب شکارسری بابت نقدشون روی این کار که متعلق به نوزده سالگی منه. دلیل به اشتراک گذاشتن این نقد با شما همراهان عزیزم، به هیچ وجه شعر خودم نیست. نکته‌ و درواقع ارجاعی که در نقدشون به بارت داده شده، قابل تامله و دلم خواست باهم به این گزاره‌های رولان بارت فکر کنیم.
.
.
#نقد_شعر
#رولان_بارت by @to.open.waters

.
یادداشتی کوتاه بر شعری از شهرام شیدایی
ضمیمه فرهنگی هنری روزنامه اطلاعات
آذرماه ۱۴۰۴
.
#به_سوی_آبهای_آزاد
#علیرضا_قاسمیان_خمسه
.
#نقد_شعر by @to.open.waters

.
«به سوی آب‌های آزاد»
کارگاه مجازی شعر آزاد
@to.open.waters
.
#علیرضا_قاسمیان_خمسه
.
.
#آموزش_شعر #کارگاه_شعر #کارگاه_شعر_مجازی by @to.open.waters

.
با دیدن کتاب مهتاب موسوی عزیز که از بهترین‌ هنرجویان کارگاه شعرم بود، احساس پیری کردم؛ البته به شکلی خوشایند. می‌دانم خودش چقدر پیرتر شده است تا این کتاب را در روزهای موشک و شک منتشر کند. آخرین کاری که شاید باید در این روزها کرد، چاپ کردن کتاب شعر است و باید دیوانه باشی که به سراغ این گزینه بروی و خوشبختانه مهتاب عزیز دیوانه بوده است؛ درست مثل خودم که پانزده سال است دیوانه‌ام.
حفظ استمرار در دنیای امروز سخت‌ترین کار ممکن است. یک سِمج بودن مثال زدنی لازم است تا در این فضا تسلیم نشوی و عاقبت به سهم خودت سنگریزه‌ای پرت کنی در برکه‌ی راکد و ملال‌آورِ زندگی.
بیشترین عرق‌ریزان روح بر عهده‌ی خود مهتاب بوده است. کارگاه از او شاعر نساخته بلکه همین دریا همین شرجی مدام او را شاعر کرده است و من تنها تلاش کرده‌‌ام به او بگویم چه کارهایی را بهتر است انجام ندهد. کارهایی را که باید انجام دهد خودش کم کم یافته است و ماحصلش کتابی شده که تمام قد از آن دفاع می‌کنم و به عنوان کتاب اول یک شاعر نمره خوبی می‌گیرد. (مثلا فرسنگ‌ها جلوتر از کتاب اول خودم است)
این‌ها را گفتم تا احساس نکنید مثل بعضی از آن‌ها که کارگاه برگزار می‌کنند، می‌خواهم قلم هنرجویم را مصادره کنم و به نوعی آن سیستم تهوع‌آور مرید و مرادی را بازتولید کنم تا برای خودم لشکری فراهم آورم. (این کارها را می‌کنند؛ دیده‌ام که می‌گویم دوستان)
همواره در کارگاه‌ها می‌گویم یک نقصِ بکر را در شعرهایتان ترجیح می‌دهم به قُوتی تکراری. برای همین تلاش می‌کنم جهان شعری هنرجویانم دست‌نخورده بماند و آن‌ها را به نسخه‌هایی از خودم تبدیل نکنم.
شاعر تنهاست و مهتاب عزیز هم حین سرودن این سطرها تنها بوده است. من تنها خوشحالم که سهمی در مسیر شعری‌اش داشته‌ام و امیدوارم مهتاب از همین حالا، از همین حالا که تنها چند ساعت از لمس جلد کتابش می‌گذرد، رقابتش را با خودش آغاز کند و با خود عهد ببندد کتاب بعدی‌اش کتاب بهتری باشد. حتی به میزانی اندک؛ اما بهتر باشد.
.
بازهم تبریک می‌گویم به مهتاب موسوی عزیز.
.
سطرهایی از کتاب «عروس‌ماهی»، منتشر شده توسط نشر آثار برتر:
.
پس از تو
در انبار یک عمارت ناشناس گم شدم
به اشیای عتیقه بال کوبیدم
و آن‌قدر در آرزوی فرار گریستم
که درهای بیشماری درونم باز شد
.
@mahtab_m0usavi
@asarebartar_pub
.
.
#کارگاه_شعر #به_سوی_آبهای_آزاد
#علیرضا_قاسمیان_خمسه by @to.open.waters

.
از تجربه‌ی خودم در مورد نوشتن در برهه‌های ملتهب (از نظر اجتماعی-سیاسی) می‌خواهم برایتان بگویم. نسخه پیچیدن نیست. اینگونه نیست که این فرایند همواره به شکلی که می‌خواهم در ادامه برایتان شرح دهم اتفاق بیفتد و حالت دیگری نباشد. خیر‌. خوشبختانه استثنا وجود دارد و همین استثناها مجددا آزادیِ ما را در فرایندِ خلق کردن یادآوری می‌کنند؛ همان آزادی که در جهان بیرون از آن محرومیم.
وقتی که پر از خشم هستید از بابت یک واقعه‌ی سیاسی-اجتماعی، نوشتن بیشتر از هر موقع دیگری نقش کاتارسیس را ایفا می‌کند. (کاتارسیس به معنای تخلیه‌ی هیجانی‌ست) به تجربه به من ثابت شده است ماحصل این تخلیه‌های هیجانی معمولا شعر ماندگاری نیست. معمولا در این مواقع با اثری طرف هستیم که در آن اعتراضی خشم‌آلود، مقدم است بر بیانِ هنرمندانه. هرگاه که اینگونه «مضمون» ارجحیت پیدا کند نسبت به نحوه‌ی بیانِ این مضمون، با شعارزدگی مواجه می‌شویم؛ گویی با یک بیانیه‌ی سیاسی-اجتماعی طرف باشیم. در این لحظات ما شعر را وسیله قرار می‌دهیم برای بیان، در حالی که شعر در شکل اصیل خودش، وسیله نه، بلکه هدف است. (بحثی آشنا وجود دارد در این مورد بین باورمندان به «هنر برای هنر» و دسته‌ای دیگر که به «هنر برای آرمان» معتقدند. در مجالی دیگر می‌توان در موردش حرف زد.)
دلم می‌خواهد از زاویه‌ای دیگر نیز به آفتِ نوشتن در دل برهه‌های زمانی ملتهب اشاره کنم: خشم و اندوهِ فراوان ما در آن لحظات، نوعی خط‌کشی، نوعی جبهه‌بندی در ذهنمان ایجاد می‌کند و درواقع دوگانه‌ی مظلوم-ظالم، سفید-سیاه می‌سازد. در نتیجه این قضاوتِ پولادین مانع می‌شود که بتوانیم جنبه‌های مختلف حقیقت را ببینیم. از نگاه من هنر مدرن، هنر به تصویر کشیدن جهانی خاکستری‌ست و به میزان تبحر خالق در ترسیم این خاکستری‌ست که ما با اثر همذات‌پنداری می‌کنیم، باورش می‌کنیم و حسمان درگیر می‌شود.
پیشنهادم چیست؟ حتی‌الامکان اجازه دهید کمی از آن دوره‌های ملتهب فاصله بگیرید. بگذارید تصاویرِ تلخی که دیده‌اید به جای بلافاصله روی کاغذ آمدن، در برکه‌ی ذهنتان برای روزهای متمادی غوطه‌‌ور بمانند‌. شعری که پس از این سلوک بنویسید، عمیق‌تر خواهد بود و می‌تواند جهانِ گسترده‌تری هم داشته باشد. مثلا جای اینکه فقط تصویری از رنجِ یک ایرانیِ امروز باشد، به تصویری از رنجِ انسانِ امروز بدل شود.
‌.
.
#علیرضا_قاسمیان_خمسه
.
#به_سوی_آبهای_آزاد #کارگاه_شعر #کارگاه_شعر_مجازی by @to.open.waters

.
سال‌هاست این بریده شعر، یکی از مثال‌های ثابت من است، آن‌گاه که در کارگاه شعرم به مقوله‌ی «تصویرسازی» می‌‌رسیم.
در تعریف تصویر از کتاب «صور خیال در شعر فارسی» محمدرضا شفیعی کدکنی وام می‌گیرم و آن را بسته‌ای تعریف می‌کنم که هدفش برانگیختگی احساس است. هسته‌ی این بسته می‌تواند انواع اتفاقاتِ زیبایی‌شناسانه باشد: آرایه‌های ادبی مختلف، آشنایی‌زدایی‌های مفهومی و...
بحث را با آرایه‌ها پی می‌گیریم و در میان آرایه‌ها هم «تشبیه» به خاطر اهمیت و پرتکرار بودنش در اشعار، (از گذشته تا امروز) آرایه‌ای‌ست که ابتدا مورد بررسی قرار می‌‌گیرد.
تشبیه در شعر امروز باید چه تفاوتی با تشبیه در گذشته داشته باشد؟ پاسخ من به این سوال کلیدی این است: تمایز در «وجه شبه» (دلایلِ تشبیه) می‌تواند تشبیه امروزی را از آن‌چه پیش‌تر اتفاق افتاده است، جدا کند. شاعر امروز موظف به کشف و پیشنهاد ارتباطات و تناسبات تازه‌ است بین پدیده‌ها. امروز به چیزی بیشتر از "صورتِ همچون ماهِ تو" احتیاج داریم. دلیل تشبیه اگر اینگونه محدود به ویترینِ پدیده‌ها باشد و تناسب بین مشبه و مشبه‌به اینچنین واضح و آشنا، آن تشبیه حس‌برانگیز نخواهد بود و لذتِ کشف را به مخاطب هدیه نخواهد کرد.
.
تشبیه در این تصویر از شعر مرحوم بروسان نمونه‌‌ای خوب از یک تشبیه چندلایه با وجه شبهی بکر است.
«خبرِ مرگ» در این تشبیه به «شاخه‌ی پرشکوفه‌ی گیلاس» تشبیه شده است. در وهله‌‌ی نخست بد نیست به این موضوع اشاره کنم که در بلاغت سنتی به این نوع تشبیه، تشبیه معقول به محسوس می‌گویند؛ یعنی در آن یک مفهومِ انتزاعی (مثل خبر) برای ملموس‌تر شدن، به یک پدیده‌ی عینی (شاخه) تشبیه می‌شود. در مرحله‌ی بعد به دلیلِ این تشبیه بیاندیشیم که در نگاه نخست، در آن خَرقِ عادت دیده می‌شود؛ انتظار نداریم «مرگ» که غالبا بار عاطفی منفی دارد با یک شاخه‌ی پرشکوفه‌ی گیلاس نسبت برقرار کند. از این آشنایی‌زدایی اما این را می‌توان دریافت که مرگ در اینجا از منظر شاعر، مرگی شیرین است و درواقع شاعر در دل این مرگ، زندگی می‌بیند. در این تشبیه اما لایه‌ی دیگری هم وجود دارد و آن مربوط به شکلی‌ست که جمله اجرا شده است: شاعر با استفاده از فعل تسلسلیِ «آوردند گذاشتند» و بدون اشاره به فاعل، و در کنار آن استفاده از عبارت "شاخه" (که مفهوم بریدگی و جدا شدن را به ذهن متبادر می‌کند) درواقع وجهِ ناگهانی بودن خبر مرگ را هم برای مخاطب تصویرسازی می‌کند. گویی به ناگاه جمعیتی درِ خانه را باز کرده‌اند و با شاخه‌ای در دست داخل شده‌اند و ما از این حضورِ ناگهانی بهت‌زده‌ایم.
.
ادامه در کامنت‌ها ⬇️ by @to.open.waters

.
#کارگاه #کارگاه_مجازی
#کارگاه_شعر #کارگاه_شعر_مجازی
.
#به_سوی_آبهای_آزاد
#علیرضا_قاسمیان_خمسه by @to.open.waters

.
برویم به سراغ ارسطو و بخشی از بوطیقایش که از حیث عمق نگاه به مقوله‌ی شعر همواره برایم حیرت‌انگیز است. بخش مهمی از نظریاتش همین امروز هم تازه و کاربردی‌اند و کاملا با زیبایی‌شناسی مدرن قرابت دارند. همین امروز هم عدم رعایت نکات ارسطو، دفتر شعر بسیاری از شاعران را فقیر کرده است.
«محاکات» (Mimesis) به معنای تقلید و پیروی، از مفاهیم کلیدی تاریخ فلسفه و هنر است. این مفهوم در نگاه افلاطون، مذموم است اما ارسطو بر خلاف افلاطون آن را ابزاری برای شناخت می‌داند که به وسیله‌ی آن می‌توان به درکی عمیق‌تر از انسان و احساساتش رسید.
ارسطو در بوطیقایش، بین محاکات در شعر با تاریخ تمایز قائل می‌شود و در این قیاس نگاه خودش را به شعر شرح می‌دهد. او می‌گوید در تاریخ، مورخ وقایع را همان‌گونه که اتفاق افتاده‌اند روایت می‌کند و درواقع هدفش این است: ثبتِ آن‌چه بوده. شاعر اما به گونه‌ای دیگر عمل می‌کند. ارسطو می‌نویسد: "کار شاعر آن نیست که وقایع را همان‌گونه که رخ داده‌اند بازگو کند، بلکه آن است که وقایعی را تصویر کند که ممکن است روی دهند." پس تاریخ، درباره‌ی "اتفاق افتاده‌ها"ست و شعر، درباره‌ی "اتفاق‌پذیرها". درواقع اینجا ارسطو دارد از تمایز بین دو مفهوم سخن می‌گوید: بازنمایی (کار مورخ) و بازآفرینی (کار شاعر).
«بازنمایی» گزارش واقعیت است و «بازآفرینی» خلق دوباره‌ی واقعیت از نگاه شاعر به نوعی که در آن تلاشی برای نزدیک شدن به حقیقت دیده شود. در بازآفرینی، شاعر تلاش می‌کند خود و درونیات خود را در واقعیت دخیل کند و با استفاده از تکنیک‌هایی که به آن‌ها مسلح است، واقعیتی را در شعرش از نو بسازد. نیما یوشیج هم وقتی می‌نویسد: «من واقعیت را همان‌طور که هست نمی‌خواهم. آن را می‌گیرم، در خود حل می‌کنم و آن‌گاه به صورتی دیگر بازمی‌گردانم.» درواقع دارد روی همین موضوع تاکید می‌کند که شعر جهانِ بازآفرینی‌ست و نه بازنمایی.
.
■ مثالی را باهم بررسی کنیم:
.
بریده شعر ۱)

"تنهایم
همچون میرزا کوچک‌خان در دل جنگل..."
.
بریده شعر ۲)

"و بوته‌ای لا به لای درخت‌ها يخ زده
بوته‌ای كه حرف می‌زد،
راه می‌رفت
تفنگ می‌کشید
و آن‌قدر پرنده در سر داشت
كه جنگل صدايش می‌کردند..." - از شعر خزر سروده‌ی گروس عبدالملکیان
.
در بریده شعر ۱، شاعر مستقیما به نام میرزا کوچک‌خان اشاره می‌کند و در این ارجاع درواقع روی دانسته‌‌های مخاطب حساب باز می‌کند تا به این شکل اثرگذاری حسی رخ دهد. این صرفا یک بازنمایی‌ست.
.
ادامه در کامنت‌ها ⬇️ by @to.open.waters

.
از حیث چگونگی اجرای این تصویر و درواقع ویترین زبانیِ کار، توجهتان را به فعلی که شاعر به کار برده است، جلب می‌کنم: تعلیم کرده‌ام.
انتخاب فعل در شعر اهمیت به‌سزایی دارد و گاه می‌تواند مرکز ثقل آشنایی‌زدایی در یک سطر باشد و بارِ اتفاق‌دار شدنِ آن سطر را به دوش بکشد.
طبق بحث‌های مشهور «لیکاف» در مورد «استعاره‌های مفهومی» می‌توانیم دریابیم که افعال حتی به شکل مستقل و خارج از بافت متن هم، از نظر پتانسیل تصویری باهم متفاوت‌اند و نوع انتخاب فعل می‌تواند به غنای تصویری شعر کمک کند. در این متن ارتباطِ فعلِ انتخابی با مفعولی غیرمنتظره (چاه) به اصطلاح بلاغت سنتی، آرایه‌ی «تشخیص» را ایجاد کرده است که البته در زبان‌شناسی مدرن آن را نه مستقل که درواقع زیرمجموعه‌ای از همان «استعاره‌های مفهومی» می‌دانند. در نهایت خرق عادتی که در انتخاب این فعل صورت گرفته است باعث شده چاه در این شعر از پدیده‌ای عمومی فاصله بگیرد و تبدیل شود به چاهی اختصاصی که مخلوق شاعر است. درواقع شاعر در تصویر سطر دست به نه بازنمایی که بازآفرینی پدیده‌ی چاه زده است.
از حیث آن‌چه در سطح معنا رخ می‌دهد، این شعر تلنگری‌ست به ذهنِ فایده‌گرا/نتیجه‌گرای انسان. در یک قرار ملاقات نخستین (به قول امروزی‌ها "دیت") شما به دنبال نتیجه هستید. به دنبال شکل گرفتن رابطه. اما خود آن ملاقات چه؟ آیا زیبایی‌های خود را ندارد؟
چاه در منطق روزانه حفر می‌شود تا به آب برسد. نتیجه (آب) است که به فرایند حفر چاه معنا می‌بخشد. اینجا اما شاعر این نظم را دگرگون می‌کند و مطابق با رفتاری اصیل در شعر، دست به آشنایی‌زدایی می‌زند. چاه او تعلیم داده شده است تا تاریکی را به نمایش بگذارد. از مفهوم تاریکی که بار معنایی منفی دارد آشنایی‌زدایی به عمل آمده است و اینجا به مانند یک غایت نقش‌آفرینی می‌کند. حاصل این آشنایی‌زدایی نگاهِ دوباره‌ی مخاطب است به مفهومِ تاریکی؛ او از خود می‌پرسد: تاریکی چرا و چگونه می‌تواند زیبا باشد؟ پاسخ‌های متعددی ممکن است به ذهنش متبادر شوند مثلا اینکه: تاریکی زیباست چون نگاه ما را از بیرون به درون معطوف می‌کند. همین فرایند شکل‌گیری پرسش و پاسخ ذهنی به این معناست که این شعر در تعمیق نگاه او قدمی برداشته است. کار شعر همین است.
.
.
#به_سوی_آبهای_آزاد
#علیرضا_قاسمیان_خمسه by @to.open.waters

.
صفحه‌ی «به سوی آب‌های آزاد» با هدفِ به اشتراک گذاشتن محتوای آموزشی حول محور شعر، اطلاع‌رسانی پیرامون دوره‌ها و همچنین نشر اشعار عزیزان این کارگاه راه‌اندازی شد.
▪︎ نقد و تحلیل اشعار معاصر فارسی و غیرفارسی بخشی ثابت از محتوای این صفحه را به خود اختصاص خواهد داد.
همراهی دوستان علاقه‌مند به شعر طبیعتا تنها انگیزه‌ی ما برای تدوام فعالیت در این فضا خواهد بود.
«به سوی آب‌های آزاد» را فالو کنید و به دوستان خود معرفی کنید:
@to.open.waters
@to.open.waters
@to.open.waters
⚠️صفحه توسط ادمین اداره می‌شود. by @to.open.waters

.
#رضا_جمالی_حاجیانی by @to.open.waters