وام‌شاعران

_
[به x]، [به y]
بحثی در باب یک ساخت پرتکرار
_
صرف‌نظر از بحث تقدم و تاخر متون فوق بر یکدیگر، در نوشته‌ی حاضر به بررسی یک ساخت مشترک میان این متون خواهیم پرداخت. در روزگار کنونی استفاده از ساخت‌هایی حاوی "سوگند به چیزی" در آثار بسیاری از شعرا، به‌ویژه شاعرانی که آثار خود را منتسب به جریانی موسوم به "شعر پست‌مدرن" می‌دانند، دیده می‌شود. اما بهره‌گیری مکرر از چنین ساخت‌هایی در یک شعر یا ترانه چه امکاناتی را به لحاظ ساختاری و محتوایی در اختیار شاعر قرار می‌دهد؟
_
با توجه به مثال‌های حاضر درمی‌یابیم که شاعر از رهگذر چند سوگند که به صورت [به x]، [به y] قابل بازنمایی‌ست، توجیهی ساختاری برای گردهم‌آوردن چندین تصویر پراکنده تراشیده است. به تعبیری، این ساخت به منزله‌ی یک "سازوکار انسجام متنی" عمل می‌کند و اجزای متن را به هم پیوند می‌دهد. ازین دریچه، مصراع‌هایی که به‌لحاظ معنایی یا کاربردی متفاوت با یکدیگر نظر می‌رسند، در کنار یکدیگر یک متن واحد و یک انداوم‌واره‌ی منسجم را ایجاد می‌کنند.
_
از طرفی به خاطر محدودیت‌های صوری قالب‌های کلاسیک فارسی و محدودیت طول مصراع‌ها، گاه شاعران از امکان "حذف" اجزای کلام استقبال می‌کنند تا بدین تمهید، کلمات و مفاهیمی بیشتری را در یک بیت یا مصراع بگنجانند. در ساخت‌‌هایی که بدان اشاره شد تنها با یک متمم فعلی روبه‌رو هستیم و قابلیت‌های نحوی زبان فارسی و پارامتر "ضمیر‌اندازی" این امکان را به زبانور می‌دهد تا در چنین ساخت‌هایی، فاعل و اجزای فعل را حذف کند و تمرکز را بر جزء واژگانی گروه حرف اضافه‌ای یا به‌تعبیری، موضوعاتی که به‌ آن‌ها قسم می‌خورد، بگذارد.
_
تکرار چنین قسم‌هایی از طرفی می‌تواند منجر به بالابردن سرعت رویدادها در هر گزاره شود و شاعر ازین طریق مخاطب را به حضور در تب و تاب و تلاطم فضای شعر فرابخواند. چنین سازوکاری به‌خوبی با فضاهای حاکم بر اشعار موسوم به پست مدرن همخوانی دارد.
_
علت دیگر استفاده از چنین ساخت‌‌هایی، آن است که شاعر بدین وسیله امکانی برای هنجارگریزی و تابوشکنی پیدا می‌کند. فارسی‌زبانان به‌صورت متعارف به مفاهیمی سوگند می‌خورند که نزد خود و مخاطبانشان حاوی حدی از تقدس یا اعتبار باشد. قسم خوردن‌ به عناصری غیرمقدس و بعضاً تابوهای فرهنگی به خلق نوعی از آشنایی‌زدایی می‌انجامد که با جهان‌بینی شاعران جریانِ یادشده همسویی دارد.
_
ادامه در کامنت
#مهدی_موسوی #اندیشه_فولادوند #یغما_گلرویی #شاهین_نجفی #غزل_پست_مدرن #وام‌شاعران